Logo of XuaNay
Hội khoa học lịch sử Việt Nam Tạp chí xưa và nay

Ngôi miếu thờ bốn vị vua triều Nguyễn

Ở Nam bộ, dấu ấn của chúa Nguyễn Ánh trong những năm dài tẩu quốc còn để lại rất sâu đậm trong lòng dân. Vùng đất trù phú nầy là nơi đã che chở cho ông trong những ngày tháng gian lao nhứt, cũng là nơi làm nền tảng cho sự thành công của ông trong sự nghiệp phục quốc. Vì vậy, đền miếu thờ vua Gia Long ở miền Nam không ít, trong đó có những đền miếu khá nổi tiếng như ở Nước Xoáy (Lấp Vò – Đồng Tháp), vồ Thiên Tuế núi Cấm (Tịnh Biên – An Giang), mũi Ông Đội (Phú Quốc – Kiên Giang)…

Song, một ngôi miếu thờ tập hợp các vị vua và công thần triều Nguyễn thì hiếm có. Có lẽ chúng tôi không quá lời khi nói rằng Miếu Hội ở Tân Châu (An Giang) là ngôi miếu duy nhứt trên địa bàn Nam bộ thờ bốn vị vua đầu triều Nguyễn và tám vị khai quốc công thần của triều đại nầy. Một ngôi miếu giản đơn, nhưng mang giá trị hết sức đặc biệt!

Nguồn gốc ra đời ngôi miếu cũng không kém phần đặc biệt: bắt nguồn từ một biểu tượng trên chiến thuyền. Tương truyền ngày xưa các danh tướng đi ghe ô sa để dẹp giặc ở biên giới, chiếc ghe tiên phong luôn đặt trước mũi một khánh thờ bằng gỗ, sơn son thếp vàng, thiết kế kiểu cách như ngôi miếu thu nhỏ. Trong khánh thờ Tứ Vị Vương – Bát Vị Hầu. Đó là một biểu tượng thể hiện uy võ của triều đình và làm tăng nhuệ khí binh sĩ.

Hình ảnh đó đi vào tâm thức cộng đồng, nhứt là ở vùng Vịnh Đồn – một đồn binh ở Tân Châu nằm cặp sông Tiền, nơi ngày xưa các thuyền chiến thường dừng chân. Để ghi dấu tiền nhân đồng thời có nơi thờ phượng các đấng quân vương và danh thần có công với đất nước, đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh, người dân địa phương đã cùng nhau lập ngôi miếu đơn sơ, hướng mặt ra sông Tiền. Khi đó là khoảng thập niên 1850.

Năm 1900 ngôi miếu được trùng tu, nền đúc, tường xây gạch, nóc lợp ngói. Nội thất chia làm ba phần: vỏ ca là nơi hát bội, vỏ quy là nơi tế lễ, chánh điện là nơi thờ phượng. Miếu vốn có tên chính thức là Miếu Tứ Vị Vương, nhưng vào thời Pháp thuộc, đây còn là nơi sinh hoạt bí mật của những người theo Thiên Địa Hội (dân gian gọi là hội Kèo Xanh, Kèo Vàng) nên mới được người ta gọi ngôi miếu là Miếu Hội cho đến ngày nay.

Ngôi miếu hiện nay do trải qua chiến tranh, nhiều lần phải sửa chữa nên có phần giản dị hơn trước, song vẫn giữ được nét đẹp truyền thống của đền miếu miền Tây Nam bộ. Chánh điện được trang trí bởi các bao lam, thành vọng, hoành phi, liễn đối, chạm khắc thẩm mỹ. Đối tượng thờ phượng ở án thờ thờ trung tâm là:

– Tứ Vị Vương: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức

– Bát Vị Hầu: Đỗ Thành Nhơn, Nguyễn Huỳnh Đức, Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Tri Phương, Châu Văn Tiếp, Võ Tánh, Lê Văn Duyệt, Nguyễn Văn Thoại.

Câu đối ở chánh điện khoán thủ niên hiệu bốn vị vua đầu triều Nguyễn:

“Gia nghiệp Minh quân Thiệu lập Tự thừa hồ vạn hải

Long cơ Mạng chúa Trị dân Đức trạch quán thiên thu”

Hai bên của án thờ chánh là bàn thờ Thành hoàng Bổn cảnh và Quan Thánh Đế Quân. Vách bên phải thờ Hữu ban liệt vị, Trần Đốc Tướng Giang Văn Trung, Đông trù Tư mạng, Thổ địa Long thần. Vách bên trái thờ Tả ban liệt vị, Bạch mã Thái giám, Tiên sư Tổ sư, Tiền hiền Hậu hiền. Phía sau bàn thờ Tứ Vị Vương là bàn thờ hai bậc, bậc trên thờ Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật, bậc dưới thờ Cửu huyền Thất tổ.

Quan sát cách bày trí thờ phượng đó, có thể thấy Miếu Hội ngoài là một di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật thì còn là một cơ sở tín ngưỡng có sự giao thoa văn hóa phong phú, độc đáo. Là miếu thờ vua và các danh tướng, nhưng Miếu Hội còn phối thờ nhiều đối tượng từ nhiều tín ngưỡng khác nhau. Đối tượng thờ ở đình làng có Thành hoàng bổn cảnh, Tả ban liệt vị, Hữu ban liệt vị, Tiên sư Tổ sư, Tiền hiền Hậu hiền, Bạch mã Thái giám, Thổ địa Long thần.  Phật giáo có bàn thờ Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Tục thờ ông bà có bàn thờ Cửu huyền Thất tổ. Tín ngưỡng thờ gia thần có Đông trù Tư mạng. Thần của người Hoa có Quan Thánh Đế quân.

Miếu Hội có hai lệ cúng chánh trong năm: Cúng tống và cầu an năm mới vào ngày 15 – 16 tháng Giêng âm lịch, Lễ Kỳ Yên vào ngày 16 – 17 tháng 6 âm lịch. Nghi thức cúng tế đúng theo truyền thống lễ Kỳ Yên của các đình làng ở Nam bộ. Trải qua gần hai thế kỷ, Miếu Hội không chỉ là một kiến trúc mang nhiều giá trị nghệ thuật, mà còn là chỗ dựa tinh thần để nhân dân thể hiện lòng yêu nước trong thời ngoại xâm, là địa chỉ đồng hành cùng những phong trào kháng chiến giành độc lập cho dân tộc.

 

VĨNH THÔNG

Ngày đăng 15.09.2016

TẠP CHÍ XƯA VÀ NAY

Tòa soạn:

Tel/Fax:04.38256588

Email:tapchixuavanay@yahoo.com

 

VP đại diện phía Nam: 181 Đề Thám, Q. I, TP.Hồ Chí Minh

Tel:08.38385117

Fax:08.38385126

Email: xuanay@hcm.fpt.vn

 

Chủ nhiệm: Phạm Mai Hùng

Tổng biên tập: Dương Trung Quốc

P.TBT: Đào Hùng, Nguyễn Hạnh

Đơn vị tài trợ